lesidee kleuters juf Anke


Over Juf Anke

Sinds 2005 deel ik lesmateriaal op mijn site jufanke.nl. Ik wil anderen hiermee inspireren en enthousiasmeren. Daarnaast schrijf ik, samen met Els, voor Kleuteruniversiteit, Praxisbulletin, De Vier Windstreken en Lemniscaat. In 2017 is ons eerste eigen boek verschenen: Spelen met prentenboeken!



Gedrag van kleuters

Een kleuter zit op zijn stoel te wippen in de kring, friemelt aan de trui van zijn buurman, roept ineens een antwoord door de klas, springt op en doet een dansje ... waarom doet deze kleuter dat? Heeft hij een zwakke concentratie? Kan hij zijn impulsen niet beheersen en heeft hij moeite zichzelf te reguleren? Vindt hij de activiteit niet interessant? Is hij onder- of overprikkeld?

Gedrag is een complex iets, gedrag is meer dan je ziet. Wat zit er achter het gedrag van een kind? Ik vind gedrag een interessant onderwerp en ik blijf altijd zoeken naar het 'waarom'. Wat wil het kind mij met dit gedrag vertellen? Waarom is hij niet met zijn aandacht bij de activiteit? Hoe komt het dat hij vaak aan anderen zit te friemelen? Waarom roept hij door de kring? En de belangrijkste vraag: Hoe kan ik hem nu helpen?

Prikkelverwerking

Bij uitgeverij Pica zag ik het boek: Wiebelen en friemelen in de klas. De tekst op de achterkant sprak mij meteen aan. Dit boek laat zien hoe nuttig het is om te wiebelen en friemelen in de klas. Het vertelt je meer over zintuigelijke prikkelverwerking en laat je door een zogenaamde ZiP-bril anders naar kinderen kijken. Zo kun je snel, eenvoudig en met meer begrip reageren op het gedrag van de kinderen in je groep.

Uit: Wiebelen en friemelen in de klas

Wat is zintuiglijke prikkelverwerking?

De hele dag door, elke minuut, elke seconde, komen prikkels bij ons binnen. Deze prikkels worden geregistreerd door de zintuigen, bijvoorbeeld je ogen of je neus. In je hersenen wordt bepaald hoe belangrijk de prikkels zijn. Aan onbelangrijke prikkels wordt verder geen aandacht geschonken, aan belangrijke prikkels wel. Op dat moment wordt je je van deze prikkel bewust. Bijvoorbeeld van een mooi lied dat je hoort op de radio, de kat die miauwt omdat hij honger heeft of de geur van de cake in de oven die bijna klaar is. Nadat de prikkel aangekomen is in je hersenschors, volgt een onbewuste of bewuste reactie.

Stel je voor dat je alle prikkels die je de hele dag door binnenkrijgt voelt, ruikt, hoort, ziet, ervaart ... Gek zou je worden! Gelukkig worden de prikkels in de hersenen verwerkt en als dit goed verloopt kun je prettig functioneren.

Wat nu als deze prikkelverwerking niet goed verloopt? Je krijgt te veel prikkels binnen en voelt de hele dag je kleding zitten, je wordt afgeleid door het geluid van een zoemende lamp en het tikken van de klok, je blik wordt constant getrokken door mensen die voorbij komen en je vangt tijdens een gesprek woorden op van de gesprekken om je heen. Je krijgt te veel prikkels binnen en bent overprikkeld.

Of je voelt niet dat je kleding gedraaid zit, je hoort niet dat de kraan druppelt, je schrikt wanneer je over wilt steken: die fietser had je niet zien aankomen. Je laat de post op de deurmat liggen, want die valt gewoon niet op, maar de krant pak je er wel tussenuit en in een overvol café kun je prima een gesprek met iemand voeren. Er worden te weinig prikkels doorgelaten en je bent onderprikkeld.

Overprikkeling

Als je overprikkeld bent, kun je je minder richten op dat wat op dat moment echt van belang is. Je krijgt te veel prikkels binnen. Er is sprake van een overload. Het is heel vermoeiend als je overspoeld wordt door zo veel prikkels. Het kost energie en is vaak zelfs pijnlijk (bijvoorbeeld bij aanraking en geluiden).

Een kind dat overprikkeld is:
- schrikt wanneer er een stoel verschoven wordt en blijft hier nog een tijdje hyper en afgeleid van.
- kan zich niet concentreren wanneer anderen praten.
- schrikt elke keer wanneer iemand hem aanraakt.
- kan goed stilzitten. Zolang hij blijft stilzitten achter zijn tafel, heeft hij minder last van dingen.
- kan zich moeilijk concentreren: doordat hij snel schrikt is hij een beetje hyper.
- kan zich moeilijk op de uitleg van de leerkracht richten. Hij hoort andere geluiden in en buiten het lokaal.
- is tijdens het stilzitten constant afgeleid.
- gebruikt altijd perfect geslepen potloden, want alleen die schrijven lekker.

Een kind dat overprikkeld is en in actie komt om de prikkelbalans te herstellen gebruikt strategieën om ervoor te zorgen dat er minder prikkels binnenkomen. Een kind dat overprikkeld is en niets doet heeft vooral last van de prikkels. Dit leidt hem erg af.

Onderprikkeling

Als je onderprikkeld bent, komen prikkels niet voldoende door, waardoor je niet op tijd actie onderneemt om eventuele schade aan je lichaam te voorkomen. Alleen heel sterke en voor jou interessante prikkels worden doorgelaten.

Een kind dat onderprikkeld is:
- heeft geen last van harde geluiden, maar hoort het ook niet wanneer hij geroepen wordt.
- wordt niet gestoord door anderen die even overleggen of ander geroezemoes.
- is soms een beetje ruw en onhandig in zijn bewegingen.
- kan zich moeilijk concentreren, hij is wat sloom en kan moeilijk alert blijven.
- komt moeilijk tot actie.
- wordt niet afgeleid door het zoemen van het digibord.
- leest hardop mee tijdens het stillezen.
- blijft doorschrijven met een potlood dat bot is.

Een kind dat onderprikkeld is en in actie komt zoekt prikkels op. Een kind dat onderprikkeld is en niets doet blijft slaperig. Hij is niet alert en komt moeilijk tot actie.

Bron: Wiebelen en friemelen in de klas

Wiebelen en friemelen in de klas

Monique Thoonsen en Carmen Lamp schreven samen het praktische boek Wiebelen en friemelen in de klas. Dit boek geeft je informatie over wat zintuigelijke prikkelverwerking (sensorische informatieverwerking) is, wat je ziet als een kind overprikkeld of onderprikkeld is en wat je als leerkracht kunt doen.

Het boek start met een deel met theorie. Heel helder beschreven, met mooie illustraties en duidelijke kaders met belangrijke informatie wordt verteld wat prikkelverwerking is en hoe deze verloopt. Meteen wordt gekeken naar jouw eigen prikkelverwerking en doe je een oefening om je hiervan bewust te worden. Je leert kijken door een ZiP-bril en ontdekt dat zintuigelijke prikkels er altijd zijn. Voor wie het interessant vindt, zijn er kaders met theoretische achtergronden en wetenschappelijk onderzoek. Geen taaie stof, maar echt boeiend!

Je ontdekt dat mensen prikkels op verschillende manieren verwerken en door een testje krijg je meer inzicht in hoe verschillend mensen kunnen reageren op dezelfde situatie. Meteen schieten er namen van kinderen en collega's door mijn hoofd. Aha, daarom doet hij altijd zo! Ook zelf lees ik verschillende zeer herkenbare dingen. Ik vroeg me altijd al af waarom ik mijn autoradio uit zet als ik bijna op de plaats van een onbekende bestemming ben en wat lees ik:

'Welke keuzes maak jij in de auto? Wanneer je de radio wel aan hebt, laat je die dan aan wanneer je in een onbekende stad rijdt en je bijna bij je bestemming bent? Of zet je de radio uit, omdat je je extra moet kunnen concentreren op bepaalde prikkels om het juiste adres te vinden? En stop je het gesprek met een passagier wanneer je bijna op de plaats van bestemming bent aangekomen? De overprikkelde persoon zal inderdaad de radio uitzetten en het gesprek stoppen.'

In dit deel wordt in duidelijke schema's weergegeven hoe het gedrag van onder- en overprikkelde kinderen eruitziet. Daarnaast wordt dit nog eens uitgebreid beschreven. Door de herhaling, de handige schema's en gekleurde vlakken met informatie blijft alles wat je leest goed hangen. Het boek leest echt heel fijn en is totaal niet moeilijk.

Deel 2 gaat in op de praktijk: Aan de slag! Je wordt aan de hand meegenomen in de te zetten stappen. Om te zien of de leerling over- of onderprikkeld is doorloop je een stoomdiagram. Hierin wordt ook duidelijk of deze leerling kalmerende of activerende strategieën nodig heeft. Wanneer je dit bepaald hebt, kun je aan de slag. De auteurs geven je een flink aantal strategieën die je in kunt zetten bij over- of onderprikkelde leerlingen. Een aantal strategieën kun je met de hele groep, klassikaal, oefenen en andere strategieën zijn voor het individuele kind. Ook wordt er ingegaan op de inrichting van het klaslokaal. Hoe richt je dit nu het best in? Overal hoor ik dat een rustige omgeving het best is, anders raken kinderen overprikkeld. Maar hoe zit dat dan met de onderprikkelde leerling? Valt hij niet 'in slaap' als het lokaal zo rustig ingericht is?

Waarom zit die kleuter te wippen op zijn stoel? Waarom friemelt hij aan de trui van zijn buurman? Na het lezen van Wiebelen en friemelen in de klas heb jij misschien het antwoord!

Dit handige boek heb ik in één week tijd twee keer uitgelezen. Ik vond het zo interessant en zo fijn geschreven! Met mijn ZiP-bril op loop ik nu door het lokaal en ik zie van alles.

Tijdens mijn opleiding, Master Educational Needs, en in boeken over autisme heb ik (gelukkig) eerder geleerd en gelezen over sensorische integratie, waardoor ik al anders naar de wiebelende en friemelende kinderen keek, maar dit boek heeft zeker nog wat toegevoegd en elke leerkracht zou dit moeten lezen, moeten wéten. Het verandert je handelen en het geeft je inzicht in je eigen reacties op kinderen. Een aanrader!

Wil je aan de slag? Bestel dan ook de hulpkaarten die Monique en Carmen bij dit boek maakten. Met deze kaarten, waarop activerende en kalmerende strategieën voor individuele kinderen én de hele groep staan, kun je meteen aan de slag. Ze zijn makkelijk mee te nemen en zo hoef je niet altijd door het boek te bladeren, op zoek naar een strategie.

--> Lees meer over Wiebelen en friemelen in de klas

Op zoek naar informatie voor thuis?
--> Lees over Wiebelen en friemelen thuis

Autisme

Sta jij er weleens bij stil hoe vanzelfsprekend je reageert op alles en iedereen om je heen? Hoe gemakkelijk dagelijks terugkerende dingen je afgaan, zoals opstaan, je aankleden, naar school of je werk gaan, een gesprek voeren en situaties inschatten? Ook niet raar: als alles goed gaat, ben je daar niet mee bezig. Bij iemand met autisme verlopen alledaagse dingen niet vanzelfsprekend. Hij ondervindt met grote regelmaat problemen. Hij reageert anders dan verwacht of vertoont onhandig of zelfs ongewenst gedrag. In het brein van iemand met autisme lopen dingen anders dan bij mensen zonder autisme.
Uit: Dit is autisme, van hersenwerking tot gedrag

Dit is autisme, van hersenwerking tot gedrag

Werk je met kinderen met autisme? Ben je bekend met de Geef me de vijf-methodiek? Dan is dit boek echt iets voor jou!

Van de auteur van Geef me de 5, Colette de Bruin, is een nieuw boek verschenen: Dit is autisme, van hersenwerking tot gedrag. Een heel interessant boek over het gedrag dat iemand met autisme laat zien gekoppeld aan de werking van de hersenen. Hiervoor heeft Colette de Bruin samengewerkt met neurobiologisch gedragswetenschapper dr. Fabiënne Naber. Door dit boek krijg je veel meer inzicht in de complexe werking van onze hersenen. Je leest wat er bij mensen met autisme anders verloopt in de verschillende hersengebieden en begrijpt daardoor beter waarom zij op een bepaalde manier reageren. Naast deze informatie geeft het boek je ook praktische tips: Hoe te handelen? Hoe kun je helpen?

Dit is autisme heeft een duidelijke structuur. Elk hoofdstuk start met voorbeelden van gedrag. Je leest dingen uit de dagelijkse praktijk waar mensen met autisme tegenaan lopen. Doordat dit verhalen zijn van mensen met autisme, spreken ze aan en blijven ze hangen. Er ploppen meteen namen van kinderen in je hoofd op. 'Hé, dat doet hij ook!'
Hierna volgt het stuk 'Dit is autisme'. Hierin wordt de werking van het brein van iemand met autisme verklaard en de gevolgen daarvan voor zijn gedrag. Wetenschappelijk onderbouwd lees je nu waarom CASS (zo wordt iemand met autisme in dit boek genoemd) iets doet, op een bepaalde manier reageert.
Nadat je de wetenschappelijke onderbouwing hebt gelezen krijg je in 'Dit is de aanpak' concrete aanwijzingen hoe je kunt omgaan met onhandig en ongewenst gedrag. De aanpak is gebaseerd op de methode uit de boeken Geef me de 5 en Auti-communicatie.
Op deze manier word je in tien hoofdstukken meegenomen op een boeiende reis door het brein van iemand met autisme.

Dit is autisme is een interessant boek voor iedereen die al het een en ander over autisme gelezen heeft of met kinderen (of volwassenen) met autisme werkt. Doordat het boek inzoomt op de neurologische achtergrond van iemand met autisme, is het fijn dat je voorkennis hebt. Dit maakt het boek voor jou makkelijker leesbaar.

--> Lees hier meer over Dit is autisme

Dit is autisme

Overige onderwerpen

Regels en afspraken

Hier vind je enkele regels op rijm voor de kleutergroep:
* Samen spelen en samen delen
* Zeg geen NEE, maar "speel jij ook met ons mee?"
* Eerst even vragen als je wat wilt lenen, dan kan je het pas meenemen
* Ik pak mijn jas en tas en kom rustig terug naar de klas
* Als ik met een werkje stop, ruim ik alles netjes op
* Even praten na een ruzie is fijn, dan kunnen we weer vrienden zijn
* Laten we hopen dat we in de klas rustig kunnen lopen
* Ruzie maken is niet fijn, we willen allemaal vriendjes zijn
* Als niemand jou helpen kan, vraag het aan de juffrouw dan
* Er is er maar een die praat, zodat alles beter gaat
* Ik houd mijn mond, als er niets aardigs uit komt
* Heeft een vriendje soms verdriet, help hem dan als je het ziet
* Nu laten wij merken, dat wij rustig kunnen werken
* Als iemand zegt STOP, dan houd je op

Kapstokregels
3 Kapstokregels, geschikt voor de hele school:
* voor groot en klein zullen we aardig zijn
* de school is een wandelgebied, buiten hoeft dat lekker niet
* we zullen goed voor onze spullen zorgen, dan zijn ze weer te gebruiken morgen.

Beloningssystemen

Vliegtuig
Als je voor de klas een beloningsysteem in wilt voeren om een bepaald doel te bereiken (bijv. goed opruimen na het werken, fijn met elkaar omgaan, rustig werken) dan is dit een leuk idee:
Maak een vliegtuigje, bijvoorbeeld door een kleurplaatje van internet uit te printen en het vliegtuig uit te printen en leuk te kleuren. Maak een strook met vakken van 1 tot 10 (verticaal). Hang deze strook op het prikbord. Hang het vliegtuigje onderaan, bij 0 of 1.
Bespreek met de kinderen welk doel je wilt bereiken: bijv. wij gaan oefenen om fijn met elkaar te spelen. Dat lukt als we elkaar geen pijn doen etc.
Geef duidelijk/concreet aan wat de kinderen moeten doen om het doel te kunnen bereiken.
Iedere keer als dit lukt, de kinderen hebben bijv. gespeeld zonder te slaan of dit was een stuk minder dan 'normaal', dan gaat het vliegtuigje een hokje omhoog. Als het vliegtuig boven is bij de 10 (teken in dit hokje een zonnetje of smiley) dan mag de klas iets leuks uitkiezen. Bijv. tv kijken, een filmpje kijken, extra buiten spelen, een spelletje doen, naar de speelzaal. Laat de klas kiezen wat ze graag als beloning willen. Daarna gaat het vliegtuig weer omlaag om weer opnieuw omhoog te kunnen vliegen.
Ga uit van het positieve, haal het vliegtuig dus niet na een keer niet fijn buiten spelen omlaag. Doe dit alleen als er iets is gebeurt wat écht niet kan en waar je heel teleurgesteld over bent, zodat de kinderen ook zien dat dit helemaal niet goed is.

In plaats van een vliegtuigje kun je ook iets anders bedenken, zoals een pad door een bos. Het pad bestaat uit 10 rondjes waar een poppetje wat erop geprikt zit, overheen moet lopen.

Als je een knuffel zoals PomPom of Flip in de klas hebt, is het leuk om deze knuffel in het vliegtuigje te laten zitten of over het pad te laten lopen. Dit is uiteraard een plaatje van deze knuffel!

Blokjes
Als je met een individuele leerling iets wilt bereiken, zoals niet door de kring praten of wat beter stilzitten, kun je blokjes gebruiken.
Leg 3 blokjes op een plek die jij en het kind kunnen zien. Vertel het kind duidelijk wat je van hem/haar verwacht, bijv. we gaan oefenen om niet door de kring te roepen. Als je dat doet, raak je een blokje kwijt. Als je aan het eind van de ochtend nog 3 blokjes hebt, krijg je een sticker.
Wanneer het kind door de kring roept, haal je, zonder iets te zeggen een blokje weg. Het is niet de bedoeling dat je dit in de kring zegt zodat alle andere kinderen het ook weten.

Nog beter: ga uit van het positieve. Iedere keer wanneer het kind de vinger opsteekt en op de beurt wacht, leg je, zonder iets te zeggen, eventueel met een non-verbaal signaal, een blokje neer. Als het kind bijv. 3 blokjes kan verzamelen op een dagdeel, wordt dat beloond.
Als dit goed gaat, kun je het verhogen naar 5 blokjes etc. tot het goed gaat.

Stickerkaart
Voor een individueel kind of de hele groep.
Wanneer iets goed gaat waar aan gewerkt moet worden, verdient de groep of het kind een sticker op de stickerkaart. Als de kaart vol is, bijv. bij 10 stickers, krijgt het kind of de klas een beloning.

Beloningskaarten
Hier vind je verschillende beloningskaarten om te gebruiken in de groep.
De kaarten kunnen zowel voor de hele groep gebruikt worden als voor één leerling.

Tips
* Overleg met de leerling over het doel, vertel waarom je de kaart inzet.
* Spreek duidelijk met de leerling af welk gedrag hij/zij moet laten zien om een sticker, ingekleurd plaatje of stapje omhoog op de kaart te verdienen.
* Bekijk wat haalbaar is voor deze leerling. Start je meteen met 10 stickers voor een volle kaart of begin je met bijv. 5. Als dit lukt, kun je daarna naar 10 en zo stel je als het ware steeds hogere eisen.
* Spreek een moment af waarop je samen naar de beloningskaart kijkt. Meteen na de kring, na het werken of buiten spelen, aan het eind van een ochtend of direct: 'je hebt dit nu goed gedaan! Je krijgt een sticker op je kaart'.
* Het is fijn als de leerling die met de beloningskaart werkt een beloning voor de hele groep kan verdienen wanneer de kaart vol is, zoals een keer extra naar de speelzaal, een filmpje kijken, langer buiten spelen, spelletje spelen in de klas, een voorleesboek kiezen, een sticker voor alle kinderen... De leerling die dit voor de groep verdiend heeft, mag kiezen.
Op deze manier zal de groep gemotiveerd zijn om het kind te helpen het doel te bereiken. De hele groep is betrokken en iedereen verdiend een beloning, ook kinderen die het gewenste gedrag vertonen.

beloningskaart

--> Download de beloningskaarten

 





facebook juf Anke